Innovatiemanager over Europese projecten

Een kijkje in de keuken bij Beeld en Geluid

Binnen het programmabureau Beelden voor de Toekomst heeft Beeld en Geluid de afdeling Onderzoek & Innovatie opgericht die zich bezighoudt met nieuwe concepten en technieken rondom het beschikbaar maken van digitaal audiovisueel erfgoed. De onderzoeksprojecten worden voor een groot deel gefinancierd vanuit de Europese Commissie, de overige middelen komen uit het budget van Beelden voor de Toekomst en Beeld en Geluid zelf. Op dit moment participeert Beeld en Geluid in verschillende nationale en Europese onderzoeksprojecten, waarvan Johan Oomen projectleider is. Tijd voor een vraaggesprek.

(foto: Joost Bataille)

Je bent vast niet de enige bij Beeld en Geluid die op Europese projecten zit?
“Een van de leukste projecten die we doen is Video Active, een soort Europese Uitzendinggemist met historisch televisiemateriaal. Daar werken we met zijn vieren aan op het gebied van contentselectie en rechten clearen en het schrijven van artikelen. Bij Beeld en Geluid werken we met zeven mensen aan de onderzoeksprojecten. Maar binnen Video Active werken we bijvoorbeeld samen met zeventien partners, dus in totaal zijn er veel mensen aan de slag. En dat is nog maar één van de projecten!”

Zit je rond de tafel met andere Europese archieven?
“Video Active brengt elf archieven samen. En in juni hebben we een voorstel ingediend bij de Europese Commissie om dit op te schalen naar twintig archieven in achttien landen. Daarmee heb je dus een project dat instellingen en mensen samen laat komen die anders nooit hun materiaal zouden koppelen.”

Met welke partijen werkt Beeld en Geluid samen op het gebied van onderzoek?
“Binnen Nederland met verschillende universiteiten (UT, VU en de UvA). De VU houdt zich vooral bezig met webstandaarden en knowledge engineering. Met de UvA doen we onderzoek op het gebied van text retrieval en video-analyse. We proberen uit te zoeken hoe je objecten in beeldmateriaal automatisch kunt doorzoeken, zonder dat een persoon daar een beschrijving van heeft gemaakt. De Human Media Interaction groep van de Universiteit Utrecht onderzoekt hoe je automatisch transcripten (ondertitels) kunt genereren en daar weer metadata uit kan extraheren. Met Kennisland werken we samen binnen de projecten P2P-Fusion en Communia. Ook hebben we een uitgebreid netwerk van academische partners buiten Nederland.”

Wat is de relevantie van die Europese projecten voor Beelden voor de Toekomst?
“Alle Europese projecten gaan over het toegankelijk maken van digitaal erfgoed. Over hoe je dit proces efficiënter kunt maken, collecties aan elkaar kunt koppelen. De kennis die we hierbij opdoen vloeit uiteindelijk ook terug in het iMMix-platform waar Beelden voor de Toekomst gebruik van maakt. Dus als Beeld en Geluid bijvoorbeeld spraakherkenning gaat uitrollen, dan kan EYE daar ook gebruik van maken om hun content te indexeren.”

Hoe ver staat het met de projecten?
“De bèta versie van Video Active is af, gemaakt door Noterik. Je kunt bijvoorbeeld zoeken op termen en vervolgens verder filteren. De metadata zijn hier toegevoegd door documentalisten en daarom van hoge kwaliteit. Op 1 oktober komt videoactive.eu online en kunnen bezoekers gebruikmaken van deze zoekmachine. Andere projecten hebben veel meer een researchfocus. Bijvoorbeeld MultiMATCH, waarin we werken aan een meertalige search engine voor erfgoed waarin zoekvragen en zoekresultaten worden vertaald. Dit onderzoek staat nog in de kinderschoenen, en het project levert daarom geen grootschalig geïntegreerd systeem op, maar wel werkende demo’s.” 

Wat zijn de grote spelers in Europa op het gebied van onderzoek in het kader van digitaal erfgoed?
“Het Franse INA is heel actief in Europese onderzoeksprojecten. En ook de BBC, die nu vooral op het gebied van peer-to-peer en digitale duurzaamheid bezig zijn. Verder hebben de Oostenrijkse ORF en het Italiaanse RAI afdelingen die participeren in onderzoeksprogramma’s. Met deze vier archieven werkte Beeld en Geluid eerder samen binnen het project PrestoSpace, waarbinnen techniek is ontwikkeld om het digitaliseren van analoge dragers efficiënter te maken. Begin 2008 gaat het driejarig project PrestoPRIME van start waarbinnen de samenwerking gecontinueerd wordt."

Werken jullie ook samen met de Verenigde Staten?
“Er zijn internationale projecten die deels gefinancierd worden door de Europese Commissie en deels door de National Science Foundation in de Verenigde Staten. Onderzoeksinstellingen praten sowieso met elkaar, bouwen voort op elkaars resultaten en wisselen slimme algoritmes uit. Een aardig voorbeeld hiervan is TRECVID. Als je systemen wilt vergelijken, heb je een standaard dataset nodig en een standaard corpus met vragen. TRECVID levert dit corpus op het gebied van video-annotatie. Het interessante is dat Beeld en Geluid daaraan een deel van de collectie heeft geleverd en dat de resultaten van het onderzoek in de hele wereld worden gebruikt.” 

Kun je wat meer vertellen over Europeana?
“Europa bouwt aan de Europese digitale bibliotheek: Europeana. Dit moet uiteindelijk dé plek worden waar Europees erfgoed te vinden is. Het materiaal kan komen uit bibliotheken, musea en archieven. Het idee is dat als iedereen zich aan bepaalde standaarden houdt voor beschrijven, uitwisselen en de kwaliteit van de digitale bestanden, dan kun je daar één interface voor bouwen. Er is dan één centrale zoekingang, terwijl het materiaal op verschillende locaties kan blijven staan. Voor Video Active gebruiken we die standaarden al, dus wij zijn klaar voor Europeana. Ook het Rijksmuseum en de Koninklijke Bibliotheek zijn bijvoorbeeld al voorbereid op Europeana.”

Welke rol speelt Nederland in “the bigger picture”?
“Het projectbureau dat Europeana vormgeeft, is gevestigd bij de Koninklijke Bibliotheek in Den Haag en Beelden voor de Toekomst is het grootste digitaliseringsproject van Europa. Dus blijkbaar is er in Nederland een goed klimaat voor dit soort ambitieuze projecten. Er wordt dan ook door andere landen met een jaloerse blik naar Nederland gekeken. Zelfs door de Verenigde Staten, want een dergelijke grootschalige samenwerking op het gebied van digitaal erfgoed is uniek in de wereld. In Amerika heb je wel Archive.org en de Open Knowledge Foundation, maar die gebruiken standaarden die minder open zijn. Europeana loopt wat betreft standaarden echt voorop.”

Geloof jij in een wereldversie van Europeana?
“Europeana heeft een paar jaar om zich te bewijzen en voldoende instellingen aan zich te binden. We zien hoe lastig het al is om binnen Nederland een gedeelde infrastructuur van de grond te krijgen, dus om dat op Europees niveau te doen zal nog niet meevallen... Wat het lastig maakt, is dat je te maken hebt totaal verschillende communities (archieven, bibliotheken en musea) die nog nooit eerder hebben samengewerkt. In de bibliotheekwereld heb je bijvoorbeeld wel Worldcat.org, en UNESCO doet wat dingen, maar niets op de schaal van Europeana. Het allerbelangrijkste voor de toekomst is interoperabiliteit tussen verschillende collecties uit verschillende sectoren uit verschillende landen. De politieke wil (en dus subsidiemogelijkheden) is er in ieder geval zeker.”

Wat zijn de belangrijkste innovaties die Beelden voor de Toekomst te wachten staat?
“Op de korte termijn is dat spraakherkenning en komen er oplossingen voor het koppelen van thesauri van verschillende erfgoedpartijen. En natuurlijk de koppeling met Europeana. En op langere termijn verwachten we veel van beeldherkenning, waarbij computers concepten als ‘huis’, ‘auto’ of ‘vliegveld’ kunnen herkennen. Ook onderzoeken we samen met onder meer de KRO de mogelijkheden hoe kennis van eindgebruikers ingezet kan worden om metadata te genereren. Ook het gebruik van finger printing om een link te leggen van een shot naar de originele ‘rushes’ is een veelbelovende onderzoekslijn.
 Een andere interessante vraag is: hoe kun je mensen materiaal aanbieden waar ze niet in eerste instantie naar op zoek waren? Daar hebben we het projectvoorstel View2Tell voor ingediend bij de Europese Commissie, waarin we kijken hoe we op basis van visuele kenmerken aanbevelingen kunnen doen. Mensen typen een zoekvraag in en krijgen vervolgens beeldresultaten én aanbevelingen die gerelateerd zijn aan de visuele kenmerken van die beelden.”

Wat is Open Beelden precies, waar Beeld en Geluid samen met Kennisland aan bouwt?
“We willen een deel van de collectie van Beeld en Geluid online beschikbaar maken zodat mensen daar leuke nieuwe dingen mee kunnen maken: het eerste echte audiovisuele remix-project in Nederland. Doel is om mensen een actieve rol te geven. Open content staat in Europa nog in de kinderschoenen. Archieven weten nog niet precies hoe ze er mee om moeten gaan en redeneren nog vaak “als we onze kostbare content gratis weggeven, kunnen anderen er geld mee verdienen, en wij zelf dan?”

Een terechte redenering?
“Nou, de BBC heeft onderzocht dat slechts 5 procent van hun archiefmateriaal commercieel exploitabel is. Dat betekent dat je het rechtenvrije deel van de overige 95 procent als open content kunt aanbieden zonder daar commercieel op achteruit te gaan. Door Open Beelden kunnen we onderzoeken hoe deze modellen in Nederland werken”.

Waar word jij het warmst van bij alle projecten waar je bij betrokken bent?
“Dat op de een of andere manier de spannendste dingen in Nederland gebeuren. Dat we door dit soort overkoepelende projecten de kans krijgen om krachten te bundelen. Door Beelden voor de Toekomst kunnen we ook nog eens veel content leveren en zo aansprekende voorbeelden laten zien aan gebruikers en collega-instellingen. Het mooie is dat het echt gaat lukken ook, omdat we daar in Nederland de middelen voor hebben!”

Klik hier voor een lijst met alle internationale projecten van Beeld en Geluid